top of page
  • Zdjęcie autoraPrima Job Center

Praca na czarno - Praca nierejestrowana


praca na czarno



Praca na czarno: Definicja


Praca na czarno to zatrudnienie, które odbywa się poza oficjalnymi ramami prawa pracy. Jest to sytuacja, w której pracownik wykonuje pracę bez formalnego umówienia warunków z pracodawcą, często pomijając płacenie podatków i składek ubezpieczeniowych. Praktyka ta jest powszechna na całym świecie, jednak różni się w zależności od kultury, systemu prawnego i ekonomicznego danego kraju.


Praca nierejestrowana, określana również jako "praca na czarno", charakteryzuje się następującymi czynnikami:


  • Zatrudnienie bez formalnej umowy, zarówno o pracę jak i umowy cywilnoprawnej.

  • Niezapewnienie przez pracodawcę obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne pracownika.

  • Rozpoczęcie pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej przez osobę zarejestrowaną jako bezrobotna, bez powiadomienia odpowiedniego urzędu pracy o tej zmianie.

  • Zatrudnienie cudzoziemca bez wymaganego zezwolenia na pracę,


Nierejestrowane zatrudnienie w Polsce – obecna sytuacja na rynku pracy


W pierwszej połowie roku 2022 Państwowa Inspekcja Pracy odkryła ponad 7,7 tysiąca przypadków niezgłoszonego zatrudnienia, co stanowi naruszenia w 38% zbadanych miejsc pracy – jak informuje serwis Business Insider.


Szczegółowe wyniki kontroli ujawniają, że:


  • 1,5 tys. osób było zatrudnionych bez pisemnej umowy o pracę.

  • 7,7 tys. osób pracowało bez niezbędnego zgłoszenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).


W odpowiedzi na te wyniki, PIP zapowiedziała intensyfikację inspekcji w miejscach pracy, by lepiej wykrywać przypadki nielegalnego zatrudnienia i ograniczać szarą strefę.


W centrum uwagi inspektorów pracy znajdują się głównie sektory, gdzie problem pracy nierejestrowanej jest najbardziej rozpowszechniony. Dotyczy to w szczególności branż takich jak handel i naprawy, przemysł przetwórczy, budownictwo, zakwaterowanie i gastronomia, transport oraz logistyka.


Dlaczego ludzie decydują sie na pracę na czarno?


Ludzie decydują się na pracę na czarno z różnych przyczyn, które mogą wynikać zarówno z osobistych preferencji, jak i zewnętrznych okoliczności. Oto niektóre z nich:


  1. Unikanie opodatkowania – Praca bez formalnego zgłoszenia pozwala zarówno pracownikom, jak i pracodawcom na uniknięcie płacenia podatków i składek na ubezpieczenie społeczne, co jest atrakcyjne z finansowego punktu widzenia, szczególnie w krótkiej perspektywie.

  2. Elastyczność – Niektórzy preferują pracę na czarno ze względu na większą elastyczność, np. możliwość łatwego łączenia różnych zajęć lub dostosowania harmonogramu pracy do osobistych potrzeb bez formalnych ograniczeń.

  3. Trudności w znalezieniu pracy legalnej – W niektórych przypadkach osoby mogą mieć trudności z znalezieniem oficjalnie zarejestrowanej pracy ze względu na wysokie wymagania pracodawców, niskie kwalifikacje lub sytuację na rynku pracy.

  4. Brak świadomości lub zrozumienia konsekwencji – Niektórzy pracownicy mogą nie być świadomi prawnych i finansowych konsekwencji pracy na czarno, w tym braku zabezpieczenia socjalnego i ryzyka prawnych sankcji.

  5. Wymagania rynku – W niektórych sektorach, zwłaszcza w pracach sezonowych, budownictwie czy usługach domowych, istnieje tradycja zatrudniania na czarno, co jest podyktowane zarówno popytem, jak i podażą pracy niezgłoszonej.

  6. Próba ominięcia biurokracji – Zgłoszenie pracownika i przestrzeganie przepisów pracy może być dla niektórych pracodawców uciążliwe z powodu skomplikowanej biurokracji, co skłania ich do poszukiwania prostszych rozwiązań.

  7. Niezdolność do oficjalnego zatrudnienia – Cudzoziemcy bez odpowiednich dokumentów lub osoby z innymi ograniczeniami prawnymi mogą być zmuszone do przyjmowania pracy nierejestrowanej, jako że nie kwalifikują się do legalnego zatrudnienia.


Inspekcja Pracy a praca na czarno


Inspekcja Pracy pełni kluczową rolę w zwalczaniu zjawiska pracy na czarno. Jej zadaniem jest monitorowanie rynku pracy, egzekwowanie przestrzegania prawa pracy i karanie tych, którzy łamią te przepisy. Inspektorzy mogą przeprowadzać kontrole w miejscach pracy, żądać dokumentacji dotyczącej zatrudnienia oraz przeprowadzać śledztwa w przypadkach podejrzeń o praktyki nielegalne. Regularne kontrole mają na celu zmniejszenie liczby przypadków pracy na czarno oraz ochronę pracowników przed wyzyskiem i nieuczciwymi warunkami zatrudnienia.


Kara dla pracodawcy za zatrudnianie na czarno


Konsekwencje dla pracodawców zatrudniających pracowników na czarno mogą być poważne. W zależności od kraju i skali naruszeń, mogą one obejmować wysokie grzywny, kary karno-skarbowe, utratę licencji zawodowych oraz reputacyjne szkody dla firmy. Ponadto, pracodawcy ci narażają się na ryzyko cywilnoprawne, w postaci pozwów ze strony pracowników, którzy mogą domagać się wypłaty zaległych wynagrodzeń, odpraw czy odszkodowań za niewłaściwe traktowanie.

Najczęściej w trakcie kontroli Państwowej Inspekcji Pracy dochodzi do wykrycia zjawiska, co oznacza powiadomienie o sytuacji ZUS i urząd kontroli skarbowej, a także nałożenie na pracodawcy kary pieniężnej. Jest to odpowiednio 2000 zł za niesporządzenie pisemnej umowy i 5000 zł za powtórzenie tego wykroczenia. Z kolei sąd pracy może obciążyć pracodawcę karą od 1 do 5 tys. złotych. ZUS może dodatkowo zażądać 5 tys. złotych za nieopłacanie składek, a urząd skarbowy obciążyć pracodawcę karą 720 stawek dziennych lub pozbawieniem wolności do 3 lat, jeśli pracodawcy zostanie uznany za winnego przestępstwa skarbowego.




Konsekwencje pracy na czarno


Pracownicy zatrudnieni na czarno również narażają się na ryzyko. Poza konsekwencjami prawno-finansowymi, takimi jak brak ubezpieczenia zdrowotnego czy emerytalnego, mogą oni zostać pozbawieni prawa do zasiłków socjalnych czy świadczeń ze strony państwa w przypadku utraty pracy. Ponadto, w niektórych krajach, osoby pracujące na czarno mogą być deportowane lub ukarane administracyjnie.

W Polsce jeśli podejmiesz pracę bez wyrejestrowania się z urzędu pracy jako bezrobotny, zapłacisz od 500 do 5000 zł grzywny.


Praca nierejestrowana w dłuższym okresie może przynieść więcej strat niż korzyści. Do głównych negatywnych aspektów należą:


  • Brak stabilności zatrudnienia, co oznacza możliwość utraty pracy bez powodu z dnia na dzień.

  • Niepewność co do otrzymania należnego wynagrodzenia za wykonaną pracę.

  • Brak dostępu do świadczeń socjalnych, takich jak zasiłek dla bezrobotnych po stracie zatrudnienia.

  • Niemożność korzystania z urlopów specjalnych, takich jak macierzyński, tacierzyński, rodzicielski, ojcowski oraz wychowawczy.

  • Brak prawa do płatnego urlopu wypoczynkowego.

  • Nieuwzględnienie okresu pracy nierejestrowanej w stażu pracy przy obliczaniu emerytury.

  • Ryzyko nałożenia kary finansowej w wysokości od 500 do 5000 zł dla bezrobotnych, którzy podjęli pracę bez wcześniejszego wyrejestrowania się z urzędu pracy.

  • Trudności z uzyskaniem odszkodowania w przypadku wypadku przy pracy.


Praca na czarno: gdzie zgłosić?


Osoby, które podejrzewają, że są świadkami przypadków pracy na czarno, mogą zgłaszać te sytuacje odpowiednim organom. W większości krajów istnieją specjalne linie telefoniczne, strony internetowe lub biura Państwowych Inspekcji Pracy, do których można skierować takie zgłoszenie. W niektórych przypadkach można zgłosić się także do organów ścigania lub urzędów skarbowych, które również mogą podjąć działania w celu zwalczania nielegalnego zatrudnienia.


Państwowa Inspekcja Pracy


Główny Inspektorat Pracy


ul. Barska 28/30


02-315 Warszawa


tel. 22 391 82 15


fax. 22 391 82 14



Praca na czarno a przedawnienie


Przestępstwa związane z pracą na czarno, podobnie jak inne przestępstwa, mogą ulec przedawnieniu po upływie określonego czasu od ich popełnienia. Jednakże terminy przedawnienia mogą się różnić w zależności od jurysdykcji oraz rodzaju przestępstwa. W niektórych przypadkach, szczególnie jeśli chodzi o poważne naruszenia prawa pracy czy podatkowego, terminy przedawnienia mogą być wydłużone lub w ogóle nie mieć zastosowania.


Czy wpisywać w CV pracę na czarno?


Decyzja o wpisaniu pracy na czarno do CV jest kwestią sporną. Z jednej strony, nielegalne zatrudnienie może podnosić wątpliwości co do uczciwości kandydata i jego skłonności do łamania prawa. Z drugiej strony, praca na czarno może być czasem jedyną opcją dla osób, które nie mogą znaleźć legalnego zatrudnienia. Ostateczna decyzja zależy więc od indywidualnej sytuacji kandydata oraz konkretnych okoliczności zatrudnienia na czarno.


Podsumowanie


Praca na czarno to zjawisko, które stanowi naruszenie prawa pracy oraz podatkowego, niosąc za sobą poważne konsekwencje dla zarówno pracodawców, jak i pracowników. W walce z tą praktyką kluczową rolę odgrywają organy nadzoru, takie jak Inspekcja Pracy oraz urzędy skarbowe, które podejmują działania mające na celu zapobieganie i zwalczanie nielegalnego zatrudnienia.


Comments

Rated 0 out of 5 stars.
No ratings yet

Add a rating
bottom of page