Strefa Schengen : współpraca w ramach europejskiej strefy bez granic - 2026

Strefa Schengen to obszar, w którym zniesiona została kontrola graniczna na granicach wewnętrznych. Schengen jest jednym z najważniejszych osiągnięć integracji europejskiej, ponieważ umożliwia swobodny przepływ osób, ułatwia podróżowanie oraz wspiera współpracę w zakresie bezpieczeństwa, zwalczania przestępczości i ochrony granic zewnętrznych. W tym artykule dowiesz się, czym jest strefa Schengen, jakie kraje do niej należą, jakie są zasady kontroli granicznych i jakie zmiany dotyczą strefy Schengen w 2026 roku.

Co to jest strefa Schengen?

Strefa Schengen powstała na podstawie układu z Schengen, podpisanego w 1985 r. przez pięć państw członkowskich ówczesnych Wspólnot Europejskich: Belgię, Francję, Luksemburg, Holandię i Niemcy. Układ zakładał stopniowe zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych i wprowadzenie wspólnej polityki wizowej dla podróżnych spoza UE. Następnie układ został uzupełniony o postanowienia dotyczące współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych, ochrony danych oraz Systemu Informacyjnego Schengen (SIS). W 1997 r. dorobek Schengen został włączony do prawa Unii Europejskiej i stał się częścią acquis communautaire.

Obecnie, w 2026 roku, strefa Schengen obejmuje 29 państw: 25 krajów Unii Europejskiej oraz cztery państwa stowarzyszone. Do strefy Schengen należą: Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry i Włochy, a także Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria. Bułgaria i Rumunia są pełnymi członkami strefy Schengen od 1 stycznia 2025 roku, kiedy zniesiono kontrole osób również na wewnętrznych granicach lądowych. Do strefy Schengen nadal nie należą dwa państwa członkowskie UE: Cypr, który nie jest jeszcze pełnoprawnym członkiem strefy, oraz Irlandia, która zdecydowała się pozostać poza Schengen.

Jakie są zasady kontroli granicznych w strefie Schengen?

Zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych oznacza, że obywatele państw należących do strefy Schengen mogą co do zasady swobodnie podróżować między tymi krajami bez standardowej kontroli granicznej przy przekraczaniu granicy. Nie oznacza to jednak, że można podróżować bez dokumentów. Każdy podróżny powinien posiadać ważny dokument tożsamości, czyli dowód osobisty lub paszport, ponieważ kontrole policyjne, kontrole bezpieczeństwa albo kontrole tożsamości mogą być przeprowadzane na podstawie krajowych przepisów.

W wyjątkowych sytuacjach państwa należące do strefy Schengen mogą tymczasowo przywrócić kontrole na granicach wewnętrznych. Może się tak stać na przykład w przypadku poważnego zagrożenia bezpieczeństwa, dużych wydarzeń międzynarodowych, kryzysów migracyjnych lub innych szczególnych okoliczności. Takie kontrole powinny mieć charakter tymczasowy i być stosowane tylko wtedy, gdy jest to konieczne.

Kontrola na granicach zewnętrznych polega na sprawdzeniu tożsamości i celu podróży osób wjeżdżających do strefy Schengen lub ją opuszczających. Dotyczy to przede wszystkim podróżnych przybywających z krajów spoza UE i spoza strefy Schengen. Osoby te muszą posiadać ważny paszport oraz wizę albo inne wymagane zezwolenie na wjazd, jeśli jest ono konieczne. Osoby zwolnione z obowiązku wizowego mogą przebywać w strefie Schengen maksymalnie 90 dni w ciągu 180 dni, chyba że mają prawo do dłuższego pobytu na podstawie innych przepisów, na przykład zezwolenia na pobyt, wizy długoterminowej lub umowy międzynarodowej.

Podróżni mogą być również sprawdzani w Systemie Informacyjnym Schengen (SIS), który zawiera dane dotyczące między innymi osób poszukiwanych, zaginionych, objętych zakazem wjazdu lub przedmiotów utraconych i poszukiwanych. System ten jest jednym z najważniejszych narzędzi współpracy służb granicznych, policyjnych i sądowych w Europie.

Jakie zmiany czekają strefę Schengen w 2026 roku?

Jedną z najważniejszych zmian w 2026 roku jest pełne działanie systemu Entry/Exit System, czyli EES. System ten zaczął być stopniowo wdrażany w 2025 roku, a od 10 kwietnia 2026 roku działa w pełni w państwach strefy Schengen. EES zastępuje tradycyjne stemplowanie paszportów elektroniczną rejestracją wjazdów i wyjazdów obywateli państw spoza UE podróżujących na krótki pobyt. System zapisuje między innymi dane z dokumentu podróży, datę i miejsce wjazdu lub wyjazdu, a także dane biometryczne, takie jak zdjęcie twarzy i odciski palców.

Celem EES jest usprawnienie kontroli granicznych, lepsze monitorowanie czasu pobytu osób spoza UE oraz łatwiejsze wykrywanie przypadków przekroczenia dozwolonego okresu pobytu. System ma również zwiększyć bezpieczeństwo i ograniczyć nadużycia związane z nielegalnym pobytem lub posługiwaniem się fałszywymi dokumentami. EES nie dotyczy obywateli Unii Europejskiej podróżujących na podstawie dowodu osobistego lub paszportu.

Drugą ważną zmianą planowaną na 2026 rok jest uruchomienie systemu ETIAS, czyli Europejskiego Systemu Informacji o Podróży oraz Zezwoleń na Podróż. ETIAS ma rozpocząć działanie w ostatnim kwartale 2026 roku. Będzie dotyczył obywateli krajów spoza UE, którzy są zwolnieni z obowiązku posiadania wizy przy krótkich podróżach do państw strefy Schengen oraz innych krajów objętych tym systemem. Obywatele Polski i innych państw Unii Europejskiej nie będą musieli ubiegać się o ETIAS.

ETIAS nie będzie wizą, ale elektronicznym zezwoleniem na podróż. Osoba objęta tym obowiązkiem będzie musiała przed wyjazdem wypełnić wniosek online, podać dane osobowe i dane paszportu oraz uiścić opłatę. W 2026 roku opłata za ETIAS wynosi 20 euro, przy czym część podróżnych, między innymi osoby poniżej 18. roku życia i powyżej 70. roku życia, ma być zwolniona z tej opłaty. Zezwolenie ETIAS będzie ważne przez trzy lata albo do końca ważności paszportu, w zależności od tego, co nastąpi wcześniej.

W praktyce oznacza to, że podróże do strefy Schengen dla obywateli państw spoza UE będą bardziej cyfrowo kontrolowane niż wcześniej. Granice wewnętrzne pozostaną co do zasady otwarte, ale na granicach zewnętrznych coraz większą rolę będą odgrywać systemy elektroniczne, automatyczna weryfikacja danych i rejestracja biometryczna.

Podsumowanie

Strefa Schengen to obszar, który umożliwia swobodny przepływ osób bez standardowych kontroli na granicach wewnętrznych. W 2026 roku obejmuje ona 29 państw: 25 państw członkowskich Unii Europejskiej oraz cztery państwa stowarzyszone. Strefa ta wymaga również wspólnej polityki wizowej i współpracy w zakresie zarządzania granicami, bezpieczeństwa wewnętrznego oraz walki z przestępczością. W 2026 roku szczególnie ważne są dwa systemy: EES, który działa już w pełni i rejestruje wjazdy oraz wyjazdy obywateli państw spoza UE, oraz ETIAS, który ma zostać uruchomiony w ostatnim kwartale 2026 roku.

Oto najważniejsze rzeczy, które powinieneś wiedzieć o europejskiej strefie bez granic:

Strefa Schengen to obszar, który umożliwia swobodny przepływ osób bez standardowych kontroli na granicach wewnętrznych.

Strefa Schengen obejmuje 29 państw: 25 państw członkowskich UE oraz cztery państwa stowarzyszone.

Do strefy Schengen od 1 stycznia 2025 roku w pełni należą również Bułgaria i Rumunia.

Poza strefą Schengen pozostają Cypr oraz Irlandia.

Strefa Schengen wymaga wspólnej polityki wizowej dla podróżnych spoza UE oraz współpracy w zakresie zarządzania granicami, bezpieczeństwa wewnętrznego i walki z przestępczością.

W 2026 roku w pełni działa system EES, który elektronicznie rejestruje wjazdy i wyjazdy obywateli państw spoza UE podróżujących na krótki pobyt.

W ostatnim kwartale 2026 roku planowane jest uruchomienie systemu ETIAS, czyli elektronicznego zezwolenia na podróż dla obywateli państw spoza UE zwolnionych z obowiązku wizowego.

ETIAS nie będzie dotyczył obywateli Polski ani innych obywateli Unii Europejskiej podróżujących w ramach swoich praw do swobodnego przemieszczania się.